ДЗЯТЛАЎ АЛЕСЬ (Аляксандр Мікалаевіч) беларускі пісьменнік (1936 — 2022)

Псеўданімы: Алесь Александрович; Бярэзінскі А.; Глыбоцкі А.

“Заўсёды помню той куток Беларусі, дзе нарадзіўся, вывучыўся, адкуль пайшоў у жыццё, дзе жывуць добрыя, сціплыя і працавітыя людзі. Тут я падглядзеў шмат якія тэмы, вобразы для сваіх твораў. Жадаю дарагім землякам шчасця ў жыцці, новых задум і здзяйсненняў у працы”.

Шчыра Алесь Дзятлаў.

Аляксандр Мікалаевіч Дзятлаў – беларускі пісьменнік, аўтар аповесцей і апавяданняў, нарысаў, фельетонаў і твораў для дзяцей нарадзіўся 03.06.1936 г. ў в. Туркі Бабруйскага раёна ў сям'і настаўніка. Жыў у Пятровічах, а з лета 1944 г. – на радзіме-маці, у Плёсах, дзе бацьку прызначылі дырэктарам мясцовай школы. Будучага пісьменніка з дзяцінства апрыцягвалі навакольныя абшары: ён любіў назіраць за паводзінамі жывых істот і шмат чытаў.

Першыя творы 20-гадовага юнака былі надрукаваны ў 1956 годзе. У 1959 годзе Аляксандр скончыў аддзяленне журналістыкі філалагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (БДУ) і быў размеркаваны ў горад Глыбокае Віцебскай вобласці, дзе працаваў у раённай газеце “Сцяг камунізму”.

У 1961 годзе Аляксандр Дзятлаў перайшоў на працу ў беларускую маладзёжную газету “Чырвоная змена”, дзе працаваў да 1973 года. У 1970 годзе ў літаратурнай штотыднёвай газеце “Літаратура і мастацтва” быў апублікаваны першы аповед пісьменніка.

З 1973 па 1975 г. Алесь Дзятлаў быў членам сценарна-рэдакцыйнай калегіі кінастудыі “Беларусьфільм”.

З 1975 па 1980 гг. ён быў карэспандэнтам рэспубліканскай газеты “Звязда”.

У 1979 годзе Аляксандр Мікалаевіч быў прыняты ў шэрагі Саюза пісьменнікаў СССР.

З 1980-га – рэдактар дзідалавукі часопіса “Родная прырода”, дзе працаваў больш за 20 гадоў. Шматлікія паездкі па запаведных мясцінах, вывучэнне жыцця лесу і яго насельнікаў давалі пісьменніку багаты матэрыял для напісання твораў. У некаторых апавяданнях аўтар паднімае пытанні жорсткіх адносін чалавека да “браточнаўшых меншых”, гаворыцца аб любові і спагадзе да ўсяго жывога.

Дасканала ведаючы палітру і ноткі беларускай прыроды, Алесь Дзятлаў ствараў у творах карціны візуальныя і гукавыя. Нездарма аўтар называў свае апавяданні-мініяцюры эцюдамі. Напрыклад, бег імклівай лісы адлюстраваны як раптоўны рыжы выбліск на снезе: “І раптам на белай роўні каля бярэзніку мільганула нешта вогненна-рудаватае, нібы вырваўся аднекуль маленькі касмылек полымя”.

У 1988 годзе ў часопісе “Полымя” (№ 1, с. 205) беларускі пісьменнік і крытык Міхась Вышынскі апублікаваў літаратурна-крытычны артыкул, у якім даў высокую ацэнку творчасці празаіка Алеся Дзятлава: “Некаторыя рэцензенты, у тым ліку і аўтар гэтых радкоў, разглядаючы калісці першую кніжку Алеся Дзятлава “Росы на поплаве”, дружна згаджаліся, што ўжо ў ёй пісьменнік выразна і ўпэўнена склаўся як творчая асоба з непаўторным голасам (лірычна-спавядальным) і аналітычным мысленнем. Са сваімі некімі “па-дзятлаўску” прывабнымі, неардынарнымі героямі-асобамі, сваім ацэначным поглядам на іх, а галоўнае – са сваімі бязмежнымі пошукамі і даследаваннямі маральна-этычнага, духоўнага парадку. Словам, са сваім светаадчуваннем, паэтыкай жыцця, з тым, што робіць літаратара літаратарам”.

Сам Алесь Дзятлаў пра вытокі сваёй творчасці пісаў: “Лічу сваёй малой радзімай, родным кутам Плёсы. Ніколі не парываў сувязі з роднымі мясцінамі. Многія героі маіх твораў, як кажуць, узяты жыўцом з вяскоўцаў-суседзяў. Нагадаю апавяданні “Росы на поплаве”, “Першы снег”, “Арцёмава хата”, “Світанак над возарам”, “Ванечка”, “Князь з Высокай Гары”, “Чужы”, аповесці “Белы месяц сакавік”, “Брод” і многія іншыя. Незабыўныя школьныя гады, вучоба ў Цялушскай школе далі штуршок для напісання аповесці “Сляды”. Адзін з яе герояў – Бгатка – “падгледжаны” ў Плёсах. Другі вясковец, мой родны дзед па маці Якаў Міхайлавіч Сіліч (у творы Жыліч), “дзейнічае” ў аповесці “Век жыві – век кучыся” (вядома ж, з аўтарскім домыслам)”.

У некаторых творах Алеся Дзятлава ўзгадняются падзеі вайны. Штуршком да іх напісання з'явіліся ўражанні дзяцінства ў Пятровічах. Гэта апавяданні “Схватка ў тумане”, “Данос”, “Сустрэча на гравійцы”, аповесць “Час даспелага жыта”, раман “Парог”. У ім, дарэчы, нават захавана назва вёскі – Пятровічы, хаця, вядома, ёсць і аўтарскі домысел.

 “Мая малая радзіма, мой родны кут даў мне столькі як чалавеку, пісьменніку, што нельга выказаць словамі. І я ўдзячны людзям, якія ўсё жыццё са мной, у маіх кнігах”.

Зборнікі аповесцей і апавяданняў:

Росы на поплаве  (1974)

Белы месяц сакавік (1977)

Сляды (1981)

Начное неба ў ліпені (1981)

Вяртанне (1987)

У вераснёвывечар (1987)

Парог (1993)

Памылка старога глушца : апавяданні, навелы, эцюды (2014)

Выбар (2016)

Літаратура аб жыцці і творчасці:

•           Дзятлаў Алесь // Белар. энцыклапедыя : У 18-і т. Т.6. – Мінск,1998. – С. 165.

•           Дзятлаў Алесь (Аляксандр Мікалаевіч) : [бел. пісьменнік, урадж. в. Туркі Бабр. р-на] // Культура Беларусі : энцыклапедыя : у 6 т. / гал. рэд. Т. У. Бялова . - Мінск, 2012. — Т. 3. — С. 444.

•           Дзятлаў Алесь // Памяць. Бабруйскі раён. – Мінск,1998. – С.529.

•           Дзятлаў Алесь // Энцыклапедыя літ-ры і мастацтва. :Т.2. – С.334-335.

•           Алесю Дзятлаву – 50 // Літаратура і мастацтва. – 1986. – 30 мая. – С.8.

•           50 гадоў А. Дзятлаву, беларускаму савецкаму пісьменніку // Полымя. – 1986. - №6. – С.223.

•           Алесю Дзятлаву - 65 : [журналіст працуе ў часоп. "Род. прырода"] // Літаратура і мастацтва. — 2001. — 1 чэрвеня. — С.13.

•           Алейчанка, Ю. Звіняць струны сэрца... [рэцэнзія на кнігу Алеся Дзятлава "Памылка старога глушча", ураджэнца в. Туркі Бабруйскага раёна] / Алейчанка, Ю. // Полымя. — 2015. — № 11. — С. 184—185.

•           Лапіцкая, А. Хто прачытае "Памылку" ? : [рэцензія на кнігу А. Дзятлава "Памылка старага глушца"] / А. Лапіцкая // Літаратура і мастацтва. — 2015. —24 ліпеня. — С.7.

•           Лаўрыновіч, Р. Яе вялікасць Творчасць Алеся Дзятлава / Раіса Лаўрыновіч // Трыбуна працы. – 2013. – 25 мая. – С.6.

•           Maкарэвіч, В. Балючая памяць : [творчасць Алеся Дзятлава] / Васіль Макарэвіч // Святло імёнаў дарагіх : творчыя партрэты беларускіх пісьменнікаў. — Мінск, 2016. — С. 273-281.

•           Maкарэвіч, В. Далёкае і блізкае : [абрамане "Над безданню" А. Дзятлава] / Васіль Макарэвіч // Літаратура і мастацтва. –2018. – 9 мая. –  С.6.

•           Maкаревич, В. Помня старонкі : пра аповесць "Чорнае эмка" А. Дзятлава/ Васіль Макарэвіч // Літаратура і мастацтва. – 2009. – 8 мая. – С.7.

•           Осипова, Л. Дело жизни Алеся Дятлова / Людмила Осипова // Трыбуна працы. – 2007. – 20 января. – С. 3.

•           Прынятыя ў Саюз пісьменнікаў Беларусі : [Аляксандр Мікалаевіч Дзятлаў, празаік, урадж. в. Туркі Бабр.р-на] // Літаратура і мастацтва. – 2012. — 17 жніўня. — С. 2. 

•           Стала слова прызваннем : Алесю Дзятлаву – 70 год // Звязда. –2006. – 3 чэрвеня (№ 121-122).